Przetłumacz stronę

Imieniny obchodzą

Dzisiaj: Tomasza Maurycego
Jutro: Boguslawa Tekli
Pojutrze: Gerarda Teodora

Życzymy wszystkiego najlepszego.

Pogoda



Odwiedziło nas

Dzisiaj44
Wczoraj124
W tygodniu554
W miesiącu2490
Razem193822
Polskie Centrum Akredytacji
Wpływ zawartości próchnicy na rolniczą przydatność gleb Drukuj Email
czwartek, 19 kwietnia 2012 18:07

Wpływ zawartości próchnicy na rolniczą przydatność gleb.


Jednym z podstawowych składników gleby, decydującym o jej żyzności jest materia organiczna. Kształtuje ona fizyczne, fizykochemiczne i biochemiczne właściwości gleby. W jej skład wchodzą obumarłe szczątki roślinne i zwierzęce, produkty ich rozkładu oraz wtórnej syntezy. Tę część materii organicznej, która całkowicie zatraciła swoją anatomiczną i morfologiczną strukturę tkanek, określa się mianem próchnicy. W glebach mineralnych użytkowanych rolniczo próchnica stanowi 80-90% całej substancji organicznej gleby. Z tego powodu przyjmuje się, że pojęcie materii organicznej jest synonimem próchnicy.

Poziom próchniczy jest najwyższym poziomem gleby, znajdującym się tuż pod okrywą roślinną. Jego miąższość wynosi ok. 10 cm. W pionowym przekroju profilu glebowego widoczny jest jako najciemniejsza warstwa (A). Na tym właśnie poziomie, zachodzi proces humifikacji, który daje początek próchnicy. Powstawanie i rozkład próchnicy jest procesem ciągłym, ale zachodzącym bardzo wolno. Szacuje się, że powstanie 1 cm tego poziomu, w zależności od miejscowych warunków trwa od 200 do 500 lat.

 

Próchnica dzięki ciemnemu zabarwieniu, powoduje intensywniejsze pochłanianie promieni słonecznych, co wpływa na poprawę właściwości cieplnych gleby (gleba próchniczna szybciej ogrzewa się wiosną co znacznie przedłuża okres wegetacji). Wpływa również znacząco na wzrost i rozwój roślin oraz wysokość i jakość plonu. Stanowi ona podstawowe źródło azotu i fosforu. Oba te pierwiastki magazynowane są w glebie w postaci związków próchnicowych. Formy te po mineralizacji stają się dostępne dla roślin. Tempo mineralizacji i ilość zmineralizowanej substancji zależy od dostępu tlenu, temperatury, składu chemicznego wyjściowych substancji organicznych.

Substancje próchniczne poprawiając stosunki wodno-powietrzne, wpływają dodatnio na tworzenie się struktury agregatowej gleby, na jej napowietrzenie, retencję wodną i ułatwiają uprawę gleby. Działają jak lepiszcza strukturotwórcze, które znacząco poprawiają zwartość struktury komórek i regulują stężenie kationów Ca+2, Mg+2, NH4+, Na+, K+ i H+ w roztworze glebowym prze z ich uwalnianie lub sorbowanie. Powodują sklejanie elementarnych cząstek gleby w większe agregaty. Sprawiają, że gleby lekkie stają się bardziej zwięzłe, a gleby ciężkie luźne.

Próchnica odpowiada za 20-70% całkowitej pojemności sorpcyjnej, może ona zatrzymać 3-5 krotnie więcej wody w formie dostępnej dla roślin, przez to silnie wpływa na właściwości buforowe gleby, co z kolei reguluje i stabilizuje odczyn gleby. Dzięki swoim właściwościom sorpcyjnym, kształtuje też zasobność gleby w składniki pokarmowe. W przypadku małej spoistości, substancje pokarmowe powstałe na skutek mineralizacji materii organicznej łatwo przedostają się do wód gruntowych.

Związki próchnicowe w istotny sposób oddziaływują na mikroorganizmy i rośliny wyższe. Poza tym, że są one dla nich źródłem azotu i fosforu, to zawierają również wiele substancji wzrostowych typu: auksyny, witaminy, kwasy organiczne oraz substancje o charakterze antybiotyków, które to w małych ilościach stymulują ich wzrost i rozwój, a w nadmiarze hamują. Makro i mikroorganizmy glebowe czerpią z materii organicznej energię oraz niezbędne dla ich rozwoju składniki pokarmowe. Stąd gleby zasobne w związki próchnicowe odznaczają się dużą aktywnością biologiczną. Mikroorganizmy glebowe, które są antagonistami fitopatogenów, szybko namnażając się, znacząco poprawiają właściwości fitosanitarne gleb. Substancje próchniczne, dzięki swoim właściwościom sorpcyjnym, odgrywają również istotną rolę w ochronie środowiska glebowego przed skutkami skażenia odpadami przemysłowymi oraz przed następstwami nadmiernej chemizacji rolnictwa. Tworząc odpowiednie połączenia z pestycydami, a zwłaszcza herbicydami, adsorbują je, przyśpieszają ich rozkład, a tym samym doprowadzają je do ich dezaktywacji.

Zawartość próchnicy w glebach jest zróżnicowana. Gleby ze względu na zawartość w nich próchnicy możemy podzielić na gleby ubogie (0,1-1%), gleby słabo próchniczne (1,01-2%), średnio próchniczne (2,01-4%) i próchniczne powyżej 4%. Zawartość w nich próchnicy zależy od warunków klimatycznych, okrywy roślinnej, składu granulometrycznego i wieku gleby oraz jakości i ilości związków organicznych, które dostają się do gleby. Najmniejsze jej ilości zawierają gleby brunatne i bielicowe wytworzone z piasków, a największe rędziny, czarnoziemy, czarne ziemie i mady. Zawartość próchnicy w glebach Polski waha się średnio w granicach, od 1,5-4%. Poziom materii organicznej lub samej próchnicy można oznaczyć w okręgowych stacjach chemiczno-rolniczych. Badania te są stosunkowo proste i niedrogie, a w połączeniu z podstawową analizą gleby, dostarczają rolnikowi wielu cennych informacji, które odpowiednio wykorzystane, mogą skutkować wzrostem plonów przy mniejszych nakładach finansowych.

Znając rodzaj gleby i zawartość w niej materii organicznej, można ustalić szacunkową ilość azotu mineralnego uwalnianego podczas sezonu wegetacyjnego. Przykładowo gleba ciężka o zawartości substancji organicznej wahającej się w granicach 1,8-2,2% uwalnia w okresie wegetacji 60-70kg azotu mineralnego na ha a gleba lekka ok. 90-95 kg/ha. Wiedza ta pozwoli rolnikowi odpowiednio zredukować dawki nawozów mineralnych.

Niska zawartość próchnicy w glebie prowadzi do spadku jej właściwości fizykochemicznych, zaburzeń w pobieraniu składników pokarmowych, osłabienia zdolności gromadzenia wody z opadów atmosferycznych, a w następstwie ograniczenia wzrostu i plonowania roślin uprawnych. Czynnikiem pogłębiającym to niekorzystne zjawisko jest przebieg pogody. Duża ilość opadów w okresie wegetacji powoduje wypłukiwanie składników pokarmowych uwolnionych z próchnicy w głąb profilu glebowego. Przy dużej ilości opadów na glebach ubogich w próchnicę straty azotu dochodzą nawet do 80 kg/ha. Silnie wypłukiwany jest także potas (szczególnie na glebach lekkich), magnez i siarka.

W glebach mineralnych do najważniejszych czynników regulujących zapasy materii organicznej należą takie zabiegi jak:

  • ograniczenie mechanicznej uprawy roli,
  • stosowanie nawozów organicznych (obornik, komposty, nawozy zielone, torf),
  • stosowanie glinowania iłowania gleb lekkich,
  • utrzymywanie dużej pojemności wodnej,
  • stosowanie odpowiednich płodozmianów, z ograniczeniem zasiewów roślin najbardziej zubożających zapasy materii organicznej takich jak rośliny okopowe i kukurydza, a z rozszerzeniem upraw wieloletnich roślin motylkowych i traw.

Zarówno z ekonomicznego jak i ekologicznego punktu widzenia, strategicznym i niezmiernie ważnym działaniem gospodarczym, staje się dążenie do zachowania zawartości próchnicy przynajmniej na tym samym poziomie, a także próba zwiększenia jej ilości w glebach ubogich w ten składnik. Zapewni to utrzymanie środowiska glebowego, w stanie warunkującym odpowiedni wzrost i rozwój roślin uprawnych.

Poprawiony: czwartek, 19 kwietnia 2012 20:01