Przetłumacz stronę

Imieniny obchodzą

Dzisiaj: Marii Magdaleny
Jutro: Bogny Apolinarego
Pojutrze: Kingi Krystyny

Życzymy wszystkiego najlepszego.

Pogoda



Odwiedziło nas

Dzisiaj15
Wczoraj79
W tygodniu444
W miesiącu1729
Razem187842
Polskie Centrum Akredytacji
ZASOLENIE GLEB I PODŁOŻY OGRODNICZYCH Drukuj Email
Wpisany przez Ewa Suska-Jakubczak   
poniedziałek, 18 lutego 2013 19:12

ZASOLENIE GLEB I PODŁOŻY OGRODNICZYCH

Zasolenie to sumaryczne stężenie rozpuszczalnych soli w glebie lub podłożu. Najsilniej na zasolenie wpływają aniony azotowe, chlorkowe, siarczanowe i boranowe, następnie kationy sodu, potasu, amonu, glinu, żelaza, jak również kwaśne węglany sodu, potasu i magnezu. Słabszy wpływ wywierają fosforany, zaś wapń może mieć działanie łagodzące. Silniej na zasolenie wpływają aniony niż kationy, co związane jest z ich słabszą sorpcją fizyko-chemiczną.

Zasolenie może być spowodowane naturalnym nagromadzeniem się soli w glebie  i powstaniem gleb słonych lub może być konsekwencją nieracjonalnej działalności człowieka. Główne przyczyny zasolenia podłoży ogrodniczych to niewłaściwe nawożenie oraz  stosowanie nieodpowiedniej wody do podlewania.

 

W warunkach produkcji roślinnej, głównie w uprawach ogrodniczych pod osłonami zasolenie jest spowodowane intensywnym nawożeniem mineralnym stosowanym prawie przez cały okres uprawy, gromadzeniem się związków balastowych na wskutek stosowania nawozów niskoprocentowych lub stosowaniem wody niewłaściwej do podlewania. Najczęściej wywołane jest nadmierną zawartością jonów NO3- i K+, a w dalszej kolejności Na+, Cl- i SO4--.

W szklarniowych uprawach warzyw, gdzie często stosuje się wysokie dawki nawozów mineralnych, stężenie soli może wzrosnąć do poziomu szkodliwego dla roślin. Dlatego też przy wykonywaniu każdej analizy chemicznej na zawartość makroelementów, i to zarówno przed rozpoczęciem uprawy, jak i w okresie wzrostu roślin należy kontrolować stężenie soli. Należałoby dążyć do tego, aby analizy chemiczne gleb, ziem i podłoży prowadzone w okresie wegetacji roślin warzywnych uprawianych pod szkłem i folią były wykonywane co miesiąc.

Zasolenie oznacza się w laboratoriach metodą konduktometryczną. Dla celów ogrodniczych do pomiarów stosuje się przenośny miernik przewodności.

Działanie tego przyrządu polega na wykorzystaniu zależności miedzy przewodnością elektryczną roztworów a stężeniem soli (elektrolitu). Im roztwór jest bardziej stężony, tym większa jest jego przewodność. Zasolenie to wyrażane jest najczęściej w gramach soli, której użyto jako standardu, tj. KCl lub NaCl na 1 dm3 gleby lub podłoża. W Stacjach Chemiczno-Rolniczych stężenie soli w glebach i podłożach podawane jest w g NaCl na 1 dm3 gleby.

Optymalne stężenie soli w glebach szklarniowych, ziemiach i podłożach organicznych  w uprawie warzyw pod szkłem wynosi od 1 do 3 g NaCl na 1 dm3.  Dolna wartość stężenia dotyczy ziem i podłoży przeznaczonych do uprawy z siewu nasion i do produkcji rozsady oraz uprawy na  miejscu stałym gatunków roślin wrażliwych na zasolenie. Zasolenie wynoszące około 3 g NaCl  w 1 dm3 jest wartością bardzo wysoką, ale nie wskazuje jeszcze na nadmiar soli dla takich gatunków roślin warzywnych, jak ogórek czy pomidor, będących  w pełni rozwoju i plonowania i uprawianych na podłożach organicznych. Także na glebach bogatych w substancje organiczną (próchnicę) ujemny wpływ na rośliny wzrastających stężeń soli nie jest tak gwałtowny i wyraźny. Na ogół po przekroczeniu zasolenia o 1g ponad górną wartość zakresu optymalnego dla roślin należy się liczyć z wystąpieniem zahamowania we wzroście roślin warzywnych, a nawet ich uszkodzeń.

W celu obniżenia ujemnego wpływu zasolenia na rośliny stosuje się szereg zabiegów, polegających na:

  • usuwaniu nadmiaru soli lub przeprowadzaniu ich w formy mniej toksyczne,
  • stosowaniu dodatkowego podłoża sorbującego nadmiar soli,
  • uprawianiu roślin odpornych na zasolenie.

Zasolenie można usunąć przez wypłukiwanie soli do głębszych warstw gleby za pomocą nieprzerwanego rozdeszczowywania wody w dawce odpowiadającej 100-250 mm opadu, tj. 100-250 dm3 na 1 m2. Taki sposób postępowania możliwy jest jednak tylko w tych szklarniach, w których warstwa podorna gleby, aż do poziomu sączków drenarskich, jest bardzo dobrze przepuszczalna czyli piaszczysta lub żwirowa.

W glebach o gorszej przepuszczalności zasolenie można zmniejszyć przez dodanie substancji organicznej ubogiej w przyswajalne formy składników mineralnych,  np. torfu, nieprzekompostowanej kory, trocin z drzew iglastych, kompostu z kory bukowej, słomy lub mieszaniny różnych frakcji węgla brunatnego. W zależności od stopnia zasolenia należy stosować w przeliczeniu na (20 cm) warstwę orną około 10-50% substancji organicznej.

Zmniejszenie toksycznego oddziaływania soli zwłaszcza Na2CO3 i NaHCO3 uzyskuje się w wyniku przeprowadzania ich w formy mniej toksyczne, np. siarczany, stosując duże dawki gipsu (od kilku do kilkudziesięciu ton na ha) lub siarki. Zabiegi te łagodzą toksyczne działanie Na2CO3 i NaHCO3 nie tylko przez tworzenie mniej toksycznego Na2SO4 – podatnego ponadto na wypłukiwanie, lecz również obniżanie alkalicznego odczynu podłoża gleb zasolonych.

Ujemne skutki zasolonych podłoży, w których nie nastąpiła alkalizacja, można złagodzić stosując zabieg wapnowania, wykorzystując antagonistyczne oddziaływanie Ca w stosunku do większości kationów jednowartościowych, jak również tworzenie mniej rozpuszczalnych połączeń węglanowych.

Na glebach o wysokiej zawartości rozpuszczalnych soli można uprawiać rośliny odporne na zasolenie, np.: buraki, jarmuż, rzepę, niektóre gatunki drzew oraz rośliny kapustne.

 

fot. Rośliny z objawami zasolenia

 

Ważnym czynnikiem ograniczającym toksyczne oddziaływanie zasolenia jest utrzymywanie wysokiej wilgotności podłoża. Okresy suszy glebowej podwajają  toksyczne oddziaływanie zasolenia na roślinę.

 

WPŁYW ZASOLENIA NA ROŚLINY

Ujemny wpływ zasolenia na rośliny może być efektem dwóch mechanizmów. Pierwszy – to toksyczne indywidualne oddziaływanie jonu na roślinę (np.: sód , bor)  i drugi – przekroczenie granicy tolerancji roślin na sumaryczne stężenie soli prowadzące do ograniczenia pobierania wody przez roślinę. Ten mechanizm jest mniej szkodliwy, gdyż wyższemu stężeniu jonów w środowisku odżywczym towarzyszy intensywniejsze ich pobieranie przez rośliny, co powoduje spadek potencjału wodnego w korzeniach i w efekcie stymulację pobierania wody przez roślinę (regulacja osmotyczna).

Roztwór wodny zawierający stosunkowo dużą ilość rozpuszczalnych soli w zetknięciu z  komórką roślinną powoduje kurczenie się jej błony protoplazmatycznej. Działanie to zwane plazmolizą zwiększa się wraz ze wzrostem stężenia soli w roztworze. Plazmoliza wywołana jest osmotycznym przemieszczaniem się wody z komórki ku bardziej stężonemu roztworowi glebowemu  co powoduje jej kurczenie się. Charakter soli, gatunek rośliny, a nawet jej indywidualne właściwości, jak również inne czynniki określają stężenie, przy którym poszczególne rośliny zamierają. Niekorzystne warunki fizyczne alkaicznych gleb słonych również mogą być tym czynnikiem.

Liście roślin uszkodzonych nadmiernym zasoleniem początkowo mają niebieskawo zielony kolor, następnie brunatnieją i zasychają. Ustawiają się pod kątem ostrym do łodygi, są kruche, łatwo odpadają. Roślina posiada strzelisty pokrój, skrócone międzywęźla i słabo rozwinięty system  korzeniowy. Przy uszkodzeniach chlorkiem sodu, które występują przy zawartości 0,25% Na i 0,5% Cl w s.m liści, następuje brązowienie i zamieranie wierzchołków, a następnie brzegów blaszek liściowych; środek blaszki pozostaje zdrowy  i ostro oddziela się od obumarłej tkanki.

Ważnym czynnikiem jest faza fizjologiczna rośliny. Rośliny młode są wrażliwsze niż rośliny starsze. Tolerancja roślin na zasolenie uzależniona jest od gatunku rośliny. Generalnie, rośliny warzywne i ozdobne są bardziej odporne na zasolenie niż rośliny sadownicze.

Wrażliwość niektórych roślin warzywnych, sadowniczych i roślin ozdobnych  na zasolenie gleby:

  1. Mało wrażliwe: kapustne, burak, rzepa, jarmuż, szparag, Amarylis, Sansewieria,
  2. Średnio wrażliwe: sałata, kukurydza, papryka, marchew, ogórek, cebula, pomidor, szpinak, groch, begonia, winorośl, róże, filodendron,  Primula,
  3. Silnie wrażliwe: seler, fasola, bób, ziemniak, rzodkiewka, jabłoń, grusza, brzoskwinia, śliwa, truskawka czarna porzeczka, malina, fiołek, chryzantema, Cineraria, Petunia, Pelargonia.

 

Literatura:

  1. Pudelski Tadeusz, 1993. Uprawa warzyw pod osłonami.  PWRiL, Warszawa
  2. Starck J.R., 1990. Uprawa roli i nawożenie roślin ogrodniczych
  3. Breś W., Gołcz A., Komosa A., Kozik E., Tyksiński W., 1997. Nawożenie roślin ogrodniczych. Cz. I. Diagnostyka potrzeb nawozowych. AR, Poznań
  4. Buckman H.C., Brady N.C., 1971.Gleba i jej właściwości. PWRiL, Warszawa
  5. www.inwarz.skierniewice.pl

 

Optymalne stężenie soli w glebach szklarniowych, ziemiach i podłożach organicznych w uprawie warzyw pod szkłem wynosi od 1 do 3 g NaCl na 1 dm3. Dolna wartość stężenia dotyczy ziem i podłoży przeznaczonych do uprawy z siewu nasion i do produkcji rozsady oraz uprawy na miejscu stałym gatunków roślin wrażliwych na zasolenie. Zasolenie wynoszące około 3 g NaCl w 1 dm3 jest wartością bardzo wysoką, ale nie wskazuje jeszcze na nadmiar soli dla takich gatunków roślin warzywnych, jak ogórek czy pomidor, będących w pełni rozwoju i plonowania i uprawianych na podłożach organicznych. Także na glebach bogatych w substancje organiczną (próchnicę) ujemny wpływ na rośliny wzrastających stężeń soli nie jest tak gwałtowny i wyraźny. Na ogół po przekroczeniu zasolenia o 1g ponad górną wartość zakresu optymalnego dla roślin należy się liczyć z wystąpieniem zahamowania we wzroście roślin warzywnych, a nawet ich uszkodzeń.

Poprawiony: środa, 02 marca 2016 12:10